Menene Bautar Allah Ɗaya?

’Yan adam suna da ɗabi’ar addini wadda ba za a iya warkar da ita ba. A faɗin duniya, mutane suna bin ɗaya daga cikin manyan addinan duniya da dama, ko ɗimbin ƙungiyoyin da ke ci gaba da rassa daga waɗannan addinai, ko ma tsarin addinai waɗanda ba a riga an rubuta bayanansu ba. Kowane addini yana neman wani nau’in sulhu da abin da za mu iya kira “matuƙar gaskiya,” wato tushen dukkan abin da yake akwai. Ana ɗaukar wannan matuƙar gaskiya a matsayin Wani abu marar hali na mutum, kamar yadda yake a addinan Gabas da dama, ko kuma a matsayin mai hali na mutum, kamar yadda yake a waɗancan addinai da suke bauta wa Allah mai hali na mutum ko gumaka masu zaman kansu da yawa masu hali mutum.

Daga cikin addinan da ke bauta wa wani matuƙar zahiri wanda yake da hali na mutum, za mu iya rarraba su ko dai a matsayin masu tabbatar da bautar Allah Ɗaya (monotheism), henotheism, ko kuma shirka (polytheism).

Ire-iren Akidar Bautar Ubangiji

Fahimtar bautar Allah ɗaya yana buƙatar mu san ma’anarta da kuma ma’anar wasu nau’o’in ra’ayin akwai Allah. Kalmar nan ‘monotheism’ ta fito ne daga kalmomin Helenanci monos (“guda ɗaya, kaɗai”) da theos (“allah”), kuma tana koyar da cewa Allah na gaskiya guda ɗaya ne kawai yake wanzu kuma shi ne kaɗai wanda ya kamata a bauta wa. Wataƙila addinan da suka fi shahara da suke bin koyarwar bautar Allah ɗaya su ne abin da ake kira addinan Ibrahimiyya—Kiristanci, addinin Yahudanci, da Musulunci.

Bautar alloli da yawa ya samo sunansa ne daga kalmomin Helenanci polys, wato da yawa, da kuma theos. Addinin da ya rungumi bautar alloli da yawa, don haka, addini ne da ke bauta wa alloli fiye da ɗaya. Mutane da yawa sun saba da addinai masu alloli da yawa kamar na tsohuwar ƙasar Girka da Roma tare da allolinsu da yawa, ciki har da Zeus, Athena, da Mars. Muna samun bautar alloli da yawa kuma ana wakilta ta a yau a wasu nau’ikan addinin Hindu da kuma Ikilisiyar Yesu Kristi na Masu Tsarki na Kwanaki na Ƙarshe, wadda kuma aka sani da Mormonism. Addinai masu alloli da yawa sau da yawa sukan koma ga bauta wa wani Allah daya a aikace.

Mai bin koyarwar henotheism (bauta wa allah ɗaya ba tare da musun wasu ba) yana bauta wa allah ɗaya mafi girma ba tare da musun wanzuwar wasu ƙananan alloli ba. Kalmar ta fito ne daga kalmomin Helenanci hen, wato ɗaya, da kuma theos. Addinan da ke da alloli da yawa galibi suna zama masu ɗaukaka ɗaya daga cikin gumakansu sama da sauran. Alal misali, wasu mabiya addinin Hindu suna sadaukar da kansu ga Brahma, Shiva, ko Vishnu sama da sauran alloli.

Ire-iren Bautar Allah Ɗaya

Ko da yake dukkan masu bin tauhidi sun yi imani cewa akwai Allah guda ɗaya kawai mai gaskiya, ba dukkan masu tauhidin ba ne suka yarda a kan yadda wannan Allah guda ɗaya yake rayuwa da kuma ko wane ne Shi. Ainihi, akwai nau’o’i biyu na tauhidi: Unitarianism da kuma Trinitarianism.

Koyarwar Unitarianism tana tabbatar da cewa akwai jigon allahntaka ɗaya kawai—abin da yake sa Allah ya zama wanda yake a matsayin Allah—kuma mutum ɗaya ne a cikin allahntakar wanda yake wanzuwa a cikin wannan jigon. Addinan Yahudanci da Musulunci misalai ne na addinai waɗanda ke tabbatar da tauhidi irin na unitarian. A kowane ɗayan waɗannan addinai, Allah mutum ɗaya ne wanda ya wanzu shi kaɗai kafin kowane abu. Ba shi da dangantaka da kowa kafin halitta domin babu wani abu kuma da ya wanzu wanda zai kasance da dangantaka da shi. Saboda haka, kasancewa cikin dangantaka ta ƙauna da zumunci da sauran mutane ba wani muhimmin abu ba ne ga wanda Allah yake. Sakamakon haka, addinai irin su Musulunci ba su koyar da cewa ’yan adam za su iya kasancewa cikin dangantaka ta kashin kai da Allah ba. Sau da yawa ana ɗaukarsa a matsayin wanda ya fi ƙarfin komai kuma ya yi nesa sosai har ba zai taɓa kusantar halittarsa ba ta kowace hanya mai ma’ana.

Trinitarianism, a ɗaya ɓangaren, yana cewa akwai jigon Allah guda ɗaya kawai amma mutane uku madawwama kuma mabanbanta suna wanzuwa a cikin wannan jigon. Wannan nau’i na bautar Allah ɗaya na musamman ne ga sahihiyar Kiristanci, wadda ke ikirarin cewa akwai Allah guda ɗaya a cikin mutane uku—Uba, Ɗa, da Ruhu Mai Tsarki. Domin waɗannan uku su ne Allah ɗaya na gaskiya, kowane mutum ya mallaki jigon Allah gaba ɗaya. Ba wai kowane mutum yana wakiltar kashi ɗaya bisa uku na Allah ba ne kuma sai an haɗa duka ukun sannan a sami Allah ɗaya. Maimakon haka, kowane mutum Allah ne na gaskiya kuma cikakke, kuma kowane mutum ɗaya yake da sauran a cikin siffofinsa. Saboda haka, ikon Uba ɗaya yake da ikon Ɗa kuma ɗaya yake da ikon Ruhu Mai Tsarki. Sanin Uba ɗaya yake da sanin Ɗa kuma ɗaya yake da sanin Ruhu Mai Tsarki. Wannan gaskiya ne ga dukan siffofin Allah.

Ko da yake mutane uku na Allah guda ɗaya iri ɗaya ne a ainihi, sun bambanta dangane da abin da ake kira halayensu na kansu ko dangantakar asalinsu—kuma wannan ita ce hanya ɗaya tilo da suka bambanta. Uban wanzayye ne wanda ba a haifa ba, Ɗan wanzayye ne wanda aka haifa shi daga Uban tun fil’azal har abada, kuma Ruhu Mai Tsarki yana fitowa har abada daga Uban da Ɗan. Waɗannan halaye suna bambanta mutanen ba tare da raba ainihin ba. Sakamakon haka, Allah, tun fil azal, ya wanzu a matsayin mutane uku a cikin ainihi ɗaya, kuma Uba, Ɗa, da Ruhu Mai Tsarki sun ƙaunaci juna har abada. Allah maɗaukaki ne kuma ta haka ya bambanta ƙwarai da mu, amma kuma Shi mai son dangantaka ne ta ɗabi’a kuma Ya zaɓi ya kusanto gare mu da yardar kansa. Ya fi kusantar mu sa’ad da Uba ya aiko makaɗaicin Ɗansa cikin ikon Ruhu Mai Tsarki domin ya ɗauki ɗabi’ar ɗan adam. Wannan Ɗan shi ne Ubangiji Yesu Kristi, mutum ɗaya wanda yake Allah na gaskiya kuma mutum na gaskiya.

Kammalawa

Kadaita Allah ya tabbatar da cewa akwai Allah guda ɗaya kawai na gaskiya, amma addinai daban-daban masu kadaita Allah suna da fahimta daban-daban game da wannan Allah guda ɗaya na gaskiya. Mun sani cewa Allah guda ɗaya na gaskiya a haƙiƙa shi ne Allah Uku Cikin Ɗaya Mai Tsarki. Allah na gaskiya ɗaya ne a cikin jigo kuma uku a cikin mutum—Uba, Ɗa, da Ruhu Mai Tsarki. Ana yi wa Kiristoci baftisma cikin sunan Allah Uku Cikin Ɗaya na wannan Allah guda ɗaya domin su ɗaukaka shi kuma su more shi har abada (Mat. 28:18–20).

An fara wallafa wannan talifi ne a shafin Blog na Ministirin Ligonier. [Blog ɗin Ministirin Ligonier]